De economische gevolgen van weersinvloeden voor handel en bankwezen

De greep van het weer op het Nederlandse bedrijfsleven en de bancaire sector wordt elk jaar sterker. Zeker in dit compacte land onder zeeniveau, waar zo’n 59% van het oppervlak in overstromingsgevoelig gebied ligt en al sinds de dertiende eeuw dijken de Noordzee buiten houden.

Tel daarbij op: een extreem exportgedreven economie (export is goed voor circa 80% van het bbp), een land vol kassen en tulpen, en een financiële sector geconcentreerd rond Amsterdam.

Zodra polders overstromen of de hitte toeslaat, raakt dat winkels, boeren en balansen op een manier die doet denken aan de Watersnoodramp van 1953, waarbij 1.800 mensen omkwamen en de schade vandaag de dag in de miljarden zou lopen.

Winkels en handel: van lege schappen tot toeristen pieken
Neem retail en handel. Storm Eunice legde in 2022 veel verkeer plat; de droogte van 2022 kneep de Rijnvaart af; hittegolven verstoren het koeltransport voor bederfelijke waar. Het gevolg: lege schappen in de supermarkten, prijsstijgingen en retailers die hun hoofd schudden richting de lucht.

Regen en kou (gemiddeld zo’n 800 mm neerslag per jaar) houden consumenten binnen, waar ze liever bij Bol.com klikken dan door winkelstraten te lopen. Dit is ook de periode waarin online entertainment het meest in trek is. Wie wil er immers in dit gure weer naar buiten, als je smartphone je binnenshuis comfort biedt met streaming, social media of een PayPal casino spel, en keuze uit duizenden games. Dergelijke platforms zijn dan extra populair in de koudere maanden, wanneer aanbieders doorgaans speciale aanbiedingen en bonussen voorbereiden.

Maar bij zomerse hittegolven draait het om: toeristen uit vrijwel alle landen ter wereld overspoelen dan Amsterdam, cafés lopen vol en de stranden bij Zandvoort bruisen.

Slimme marktspelers zoals Jumbo en Albert Heijn reageren actief op KNMI verwachtingen, bouwen voorraden op en huren seizoenskrachten in. Toch was vrijwel niemand voorbereid op de onverwachte en strenge vorst van 2021 die de buitenmarkten lamlegde.

Veranderend klantgedrag en digitale druk
Ook het klantgedrag verschuift door het weer. Tijdens stormen stijgt het aantal app logins bij banken, terwijl veel bankkantoren dan leeg blijven.

Zomers draait de geldvraag om onder meer vakanties op de Waddeneilanden; ‘s winters om binnenblijven en streamingdiensten. IT-systemen moeten overeind blijven bij stroomstoringen. Iets wat tijdens koudegolven als in 2018 soms issues oplevert.

Landbouw: een kwetsbare ruggengraat onder druk
De landbouw voelt de klap het hardst. Nederland exporteert jaarlijks voor zo’n € 100 miljard aan agrarische producten, goed voor een tweede plek wereldwijd na de Verenigde Staten. Maar één droge zomer, zoals in 2018, kan de aardappeloogst laten kelderen (met een export van rond 1 miljoen ton), terwijl nachtvorst uienvelden in Flevoland verwoest.

 Boeren opereren vaak met flinterdunne marges, supermarkten grijpen naar import uit Polen en consumenten betalen meer bij Lidl of Aldi. De effecten werken ook door naar voedselverwerkers als FrieslandCampina.

Volgens IPCC-modellen neemt deze volatiliteit toe: warmere zeeën betekenen meer extremen en minder stabiele oogsten. Het gaat hier niet alleen om grond en zaden, maar om een sector van circa € 90 miljard en 700.000 banen.

Logistiek en infrastructuur: een kwetsbaar knooppunt
Ook de logistiek hapert bij extreem weer. De Rotterdamse haven, één van Europa’s grootste, met zo’n 15 miljoen containers per jaar, vertraagt bij zware stormen zoals Ciarán in 2023 of bij hoge waterstanden door IJsselmeeropstuwing. Vertragingen in onderdelen voor autofabrikanten of consumentengoederen van multinationals als Unilever laten de kosten lichtelijk oplopen.

Herstel van beschadigde bruggen over de Waal kost miljoenen en drukt wekenlang de productiviteit. Het weer houdt geen rekening met just-in-time-schema’s waar Schiphol en logistieke hubs op draaien.

Beleid en aanpassing: tegenwicht tegen de elementen
De overheid en andere toezichthouders zetten zwaar in op adaptatie. Sinds 2010 is via het Deltaprogramma zo’n €30 miljard geïnvesteerd in versterkte dijken, geavanceerde KNMI-radars en strengere ECB-regels die banken dwingen klimaatrisico’s te rapporteren. Retailers zoals HEMA spreiden hun leveranciers richting Spanje en investeren in koelopslag om schokken op te vangen.

Het Nederlandse weer is geen decor, maar een beslissende factor die omzet, oogsten en balansen stuurt in een kwetsbaar, waterrijk land dat zijn veerkracht wereldwijd exporteert. Aanpassen is geen keuze meer: wie dat niet doet, zinkt mee naarmate de volatiliteit toeneemt.